DYSLEKSJA I RYZYKO DYSLEKSJI

Terminem „dysleksja” określamy trudności w czytaniu (nauce czytania), przy czym często współwystępują problemy z pisaniem, zarówno pod względem graficznym (dysgrafia), jak i ortograficznym (dysortografia). Dysleksję można stwierdzić u dzieci, których iloraz inteligencji jest w normie. Dzieci z niedosłuchem czy wadą wzroku również mogą cierpieć na dysleksję, ponieważ jej przyczyny nie są bezpośrednio związane z wadą zmysłów. Przyczyn dysleksji nie należy również upatrywać w ogólnych zaburzeniach rozwoju. Jest ona wynikiem nieprawidłowej pracy centralnego układu nerwowego, zmian w jego strukturze (mogą to być np. mikrouszkodzenia mózgu, powstałe w wyniku niedotlenienia okołoporodowego), przez co zaburzona jest praca funkcji poznawczych i motorycznych. Wynikiem tego mogą być trudności w przetwarzaniu bodźców wzrokowych i słuchowych, które mogą objawiać się trudnościami w czytaniu i pisaniu. Nie bez znaczenia jest również to, czy w rodzinie ktoś cierpi na dysleksję.

Już u małych dzieci można zauważyć pewnie symptomy, które mogą (chociaż nie muszą!) świadczyć o problemach dyslektycznych. Mówimy wtedy o tzw. ryzyku dysleksji.

OBJAWY RYZYKA DYSLEKSJI:

Wiek niemowlęcy i poniemowlęcy:

– opóźnia się rozwój ruchowy i rozwój mowy: później pojawiają się pierwsze słowa, później zaczynają chodzić czy siedzieć. Są mało zręczne manualnie.

Wiek przedszkolny (3 – 5 lat):

– małą sprawność ruchowa w zakresie całego ciała: słabo biega, jest niezdarne i z trudem utrzymuje równowagę, nie umie schodzić po schodach;

– sprawność rąk jest niska: niechętnie uczy się samoobsługi (zapinanie guzików, wiązanie butów itp.), nie lubi zabaw manipulacyjnych jak nawlekanie korali, źle trzyma ołówek i nie kontroluje nacisku nim;

– koordynacja wzrokowo-ruchowa jest również zaburzona: trudno mu jest budować z klocków, rysunki są prymitywne i bardzo proste. Jako trzylatek, nie umie narysować koła; jako czterolatek: kwadratu i krzyża, jako pięciolatek: trójkąta;

– nie ustala się lateralizacja: naprzemiennie używa obu rąk;

– pojawiają się zaburzenia rozwoju spostrzegania: trudności w układaniu puzzli czy układanek;

– opóźniony rozwój mowy;

– wady wymowy;

– trudności z wypowiadaniem złożonych wyrazów, budowaniem wypowiedzi, zapamiętywaniem nazw;

– trudności z analizą i syntezą sylabową.

Dzieci w wieku od 6 – 7 lat:

– cały czas obniżona jest sprawność ruchowa;

– dziecko nie umie wykonywać precyzyjnych ruchów, jak np. używanie widelca, zawiązanie kokardy;

– utrzymuje się oburęczność;

– problem z orientacją w schemacie ciała i przestrzeni;

– trudności w rysowaniu kolejnych figur geometrycznych czy szlaczków;

– problem z wyszukiwaniem elementów różniących obrazki, wzrokowym wyróżnianiem elementów z całości i ich syntetyzowaniem, układaniem według wzoru;

– niepoprawne używanie wyrażeń przyimkowych;

– wady wymowy (szczególnie paralalie, czyli w których głoski zamieniane są na inne i które wynikają z zaburzeń słuchu fonemowego);

– problemy z analizą i syntezą głoskową i sylabową, wydzielaniem głosek ze słów, odgadywaniem, jaka głoska jest na początku słowa;

– trudności w nauce czytania: bardzo wolne tempo, głoskuje słowo, ale nie zawsze wie, jakie wyraz odczytało, nie rozumie przeczytanego tekstu;

– przy pierwszych próbach pisania: litery i cyfry zwierciadlane, zapis od prawej do lewej strony.

Dziecko, u którego stwierdzi się ryzyko dysleksji, jak najbardziej powinno znaleźć się pod opieką psychologiczno-pedagogiczną, aby wyeliminować ewentualne trudności.

OBJAWY DYSLEKSJI:

Dysleksję stwierdza się u w klasach IV – VI, a diagnozę o dysleksji stawia się po kilkumiesięcznej terapii. Obowiązuje do końca nauki.

U dzieci w wieku szkolnym (klasa od 1 – 3):

– dziecko jest mało sprawne ruchowo (np. nie może nauczyć się jazdy na rowerze trzykołowym czy łyżwach, nie lubi zajęć z wychowania fizycznego);

– obniżona jest sprawność ruchowa rąk: dziecko ma nadal problemy z samoobsługą, nie potrafi złapać piłki lub prawidłowo jej rzucić do celu; związane jest to także z koordynacją pracy oko-ręka: dziecko nie lubi rysowania i pisania, ma problemy ze zmieszczeniem się w liniach, źle trzyma długopis, przyciska go za mocno;

– nie ma nadal ustalonej lateralizacji (używa obu rąk naprzemiennie);

– ma problemy z określeniem w schemacie ciała i przestrzeni (np. mylą mu się strony lewa – prawa, nie umie określić położenia przedmiotów względem siebie);

– ma problemu z zapamiętywaniem, szczególnie sekwencji (wiersze, tabliczka mnożenia, nazwy miesięcy itp.);

– pojawiają się zaburzenia rozwoju językowego: wady wymowy, przekręcanie złożonych wyrazów, słowa i zdania są niepoprawne gramatycznie;

– trudności w pisowni: dziecko nie może zapamiętać kształtu liter, myli je (zwłaszcza te podobne, jak „p” lub „b”), opuszcza, które wiążą się ze spostrzeganiem wzrokowych oraz pamięcią wzrokową; dziecko ma również trudności w pisowni, które są związane ze spostrzeganiem słuchowym, słuchowym różnicowaniem dźwięków oraz pamięci słuchowej: myli głoski podobne, np. „k” i „g”, „p” i „b”. Głoski są także opuszczanie i przestawiane;

– spore trudności w czytaniu: dziecko ciągle głoskuje bądź sylabizuje, czyta powoli, słabo rozumie tekst.

Dzieci od klasy 4 i powyżej:

– utrzymują się wyżej wymienione objawy;

– w pisowni pojawiają się i utrzymują błędy ortograficzne;

– pojawiają się problemy w nauce na innych przedmiotach, które wymagają dobrej percepcji słuchowej i wzrokowej, np. na lekcjach geografii orientacja na mapie, na lekcji historii – zapamiętywanie dat. Pojawiają się problemy w opanowaniu języka obcego, podobne jak przy nauce czytania i pisania języka ojczystego.

Nie wszystkie objawy, które wymienione zostały wyżej, muszą świadczyć o zaburzeniach dyslektycznych, nie każdy objaw musi wystąpić u dziecka, aby została u niego stwierdzona dysleksja. Dopiero po specjalistycznym badaniu psychologiczno-pedagogicznym oraz wykluczeniu ewentualnych problemów zdrowotnych można stwierdzić u dziecka dysleksję.